Z
Zaan
De Zaan is een waterloop van 10 kilometer lengte, die dwars door de gemeente Zaanstad loopt: Van Oost- en Westknollendam in het noorden tot de Dam in Zaandam in het zuiden. Vanaf de Dam heet de waterloop de Voorzaan, die de verbinding met het Noordzeekanaal vormt. Oorspronkelijk was de Zaan een aftakking van het IJ.
Zandkreekdam
De Zandkreekdam is een afsluitdam in de Zandkreek tussen Kats op Noord-Beveland en Wilhelminadorp op Zuid-Beveland aan de Oosterscheldekant van het Veerse Meer. De Zandkreekdam is 830 meter lang, en is het tweede bouwwerk van de Deltawerken (1960).
Zandmeevoerende wel
Erosieverschijnsel waarbij uittredend kwelwater zand uitspoelt.
Zee
Een zee is een grote hoeveelheid zout water, die in verbinding staat met een andere zee of met een oceaan, die ook als zee kan worden aangeduid, zij het dat een oceaan een zelfstandig geheel vormt met een eigen circulatie (zie zeestroom). Als de verbinding tussen zeeën smal is en uit een of meer zeestraten bestaat, spreekt men van een binnenzee. Zeeën worden gevoed door rivieren en door regenwater.
Zeearm
Een zeearm is een smalle baai. Een baai is een uitstulping van een zee of oceaan landinwaarts.
Zeegras
Zeegrassen zijn planten die aangepast zijn aan leven ondergedompeld in brak of zout water.
Zeeklimaat
Een zeeklimaat (ook: maritiem klimaat) is een klimaat dat sterk wordt beïnvloed door de nabijheid van een zee. Dit klimaat karakteriseert zich door zachte winters en relatief koele zomers. In Nederland en België heeft vooral de westelijke helft van het land een zeeklimaat. De oostelijker delen zijn 's zomers al warmer, en er ligt vaak 's winters ook meer sneeuw.
Zeekraal
Kortarige zeekraal (Salicornia europaea) is een eenjarige plant die op de kwelders op de klei aan de rand van het zoute water groeit. Zeekraal is een pionier.
Zeemijl
Een zeemijl (Engels: Nautical Mile, afgekort NM) is een lengtemaat die gelijk is aan precies 1852 meter. Een zeemijl is dus langer dan een (Engelse) mijl (1609 meter).
Zeeniveau
Het zeeniveau is de gemiddelde hoogte van de zeespiegel, als variaties die het gevolg zijn van de getijden worden weggemiddeld. Het zeeniveau is het resultaat van de hoeveelheid vloeibaar water op Aarde (als er veel ijs op de poolkappen en in gletsjers is opgeslagen daalt de zeespiegel, in ijstijden zelfs met vele tientallen meters); en van de gemiddelde watertemperatuur (een laag water van 4 km dik zoals een oceaan die 1 graad opwarmt zet uit, wat meters hoogteverschil uitmaakt). Het smelten van drijvend ijs (Noordpool) maakt geen verschil (wet van Archimedes).
Zeereep
Een aanduiding voor de duinenrij in de Nederlandse duinen die direct grenst aan het Noordzeestrand en vaak functioneert als zeewerend duin.
Zeereservaat
Het doel van een zeereservaat is om het ecosysteem de kans te geven zich ongestoord te kunnen ontwikkelen.
Zeesla
Zeesla is een eenjarig groenwier, dat vrij algemeen in de getijdengebieden rond de Noordzee voorkomt.
Zeespiegelstijging
Zeespiegelstijging is een relatieve of absolute stijging van de zeespiegel. Absolute zeespiegelstijging is de wereldwijde verhoging van de zeespiegel. Bij relatieve zeespiegelstijging is er sprake van daling van een landmassa. De totale zeespiegelstijging wordt door beide factoren bepaald.
Zeestraat
Een zeestraat, zee-engte of zeeëngte is een smalle doorgang tussen twee zeeën en daarmee tevens de scheiding tussen twee landmassa's. Zeestraten zijn essentieel voor de scheepvaart en daarmee van groot economisch en militair belang. De beroemdste zeestraten in Europa zijn de Straat van Gibraltar, de Bosporus en de Sont, die alle drie de enige waterverbinding vormen met een grote binnenzee.
Zeestroom
Zeestromen zijn bewegingen in het oceaanwater van grote afmeting. Er wordt onderscheid gemaakt tussen warme golfstromen en koude golfstromen.
Zeewater / zoutwater
Zeewater is het zoute water dat in zeeën en oceanen voorkomt.
Zeewier
Zeewieren zijn een groep bijzondere organismen, ze vallen eigenlijk niet onder de planten maar ook niet onder de dieren. Voor hun energie maken ze gebruik van fotosynthese. Dit gebeurt echter niet altijd met chloroplasten, maar met soortgelijke organellen. Zeewieren zijn het grootste deel van hun leven haploïde, wat inhoudt dat ze maar één chromosomenpaar hebben van eigenschappen.
Zegerplas
De Zegerplas is een groot meer in de gemeente Alphen aan den Rijn. De plas is in de jaren 70 gegraven om zand te winnen. Dit zand werd gebruikt om de wijk "Ridderveld" in Alphen aan den Rijn te bouwen. Sinds die tijd is het een recreatiegebied.
Zetsteen
Zetsteen is een term uit de waterbouw. Zetstenen worden gebruikt in dijken, golfbrekers en andere waterbouwkundige werken. De stenen worden geplaatst op een laag zand of klei en ze worden naast elkaar gezet. De stenen vormen zo een harde laag die de constructie beschermt tegen erosie door golven. Voor zetsteen worden diverse steensoorten gebruikt, waaronder basaltzuilen, zwerfkeien en op maat gemaakt beton.
Zijl (1)
De Zijl is een riviertje in Zuid-Holland dat de verbinding vormt tussen de Oude Rijn en de Kager Plassen. De Zijl takt in noordelijke richting van de Oude Rijn af op de plaats waar in zuidelijke richting het Rijn-Schiekanaal begint.
Zijl (2)
Zijl is in Noord-Nederland het woord voor spuisluis. Het woord is verwant aan het werkwoord: sijpelen, wat doorlaten van water betekent.
Zijlvest
Een zijlvest is de Groningse voorloper van de huidige waterschappen. De zijlvesten waren niet alleen belast net het onderhoud en opzicht over de wateren, maar ook van de wegen.
Zijpe
Het Zijpe is een zeearm in de Zeeuwse delta. Het water scheidt Sint-Philipsland van Schouwen-Duiveland, en is samen met het Mastgat onderdeel van de verbinding tussen de Grevelingen en de Kramer in het noorden en de Oosterschelde in het zuiden.
Zijrivier
Men spreekt van een zijrivier als deze water aanvoert naar en uitmondt in een hoofdrivier.
Zilt water
Zilt water is water met een hoger zoutpercentage dan brakwater. Zilt water kan op de lange termijn bodem en gewassen ernstige schade toebrengen.
Zoetwater
Zoetwater (of zoet water) is water dat minimale hoeveelheden zout bevat. Hiermee onderscheidt het zich van brakwater en zoutwater. Zoetwater heeft zijn oorsprong in neerslag, dat via grondwater, beken of rivieren richting zee stroomt.
Zomerbed
Dwarsprofiel van de rivier waar bij normale en lagere waterstanden de rivierafvoer plaatsvindt.
Zomerdijk
De zomerkade of zomerdijk is de dijk langs een rivier die bij lage afvoeren de rivier in het stroomprofiel houdt, hierbij geholpen door kribben. Als de rivier hogere afvoeren te verwerken krijgt, stijgt het water niveau in de rivier en overstroomt de zomerkade, op dat moment worden de uiterwaarden overstroomd en moet de winterdijk de rivier in het stroomprofiel houden, en ons beschermen tegen overstromingen.
Zoöplankton
Zoöplankton is dierlijk plankton, fytoplankton is plantaardig. Plankton zijn alle drijvende, zwevende of zwak zwemmende ééncellige organismen die ‘gedragen’ worden of verspreid worden door de stromingen in het water.
Zuiderzee
De Zuiderzee was de naam van de grote binnenzee die, tot de sluiting van de Afsluitdijk (1932), lag op de plaats van wat nu IJsselmeer heet. Na het gereed komen van de Afsluitdijk werd het water IJsselmeer genoemd, naar de rivier de IJssel die erin uitmondt.
Zuiderzeewerken
De Zuiderzeewerken waren een project waarmee de Zuiderzee werd afgesloten tot IJsselmeer en deels werd ingepolderd. Ze behoren tot de grootste waterbouwkundige projecten ooit uitgevoerd. Van de publicatie van het plan Lely in 1891 tot aan de voltooiing van de dijk Enkhuizen-Lelystad in 1975 hebben de werken meer dan driekwart eeuw in beslag genomen.
Zuidlaardermeer
Het Zuidlaardermeer is een groot meer, ten noorden van Zuidlaren en ten zuidwesten van Hoogezand-Sappemeer. Het ligt voor ongeveer een kwart in Drenthe en voor ongeveer driekwart in de provincie Groningen. Op de vaargeulen na is het een ondiep meer, vaak niet dieper dan 1 meter. Het wordt gevoed door de Hunze die het aan de zuidzijde binnenstroomt en het meer aan de noordzijde verlaat als het Drentsche Diep. Ook het Kieldiep komt uit in het meer.
Zuid-Willemsvaart
De Zuid-Willemsvaart is een kanaal dat als by-pass dient tussen het Belgische en Brabantse/Gelderse deel van rivier de Maas.
Zulte / zeeaster
Zulte of zeeaster (Aster tripolium) komt voor op kwelders en in gebieden die onder invloed van het getijde staan. Ze groeien op de vloedlijn. Zulte komt in Nederland voor in het deltagebied, op de waddeneilanden, langs de Waddenkust en de Friese kust.
Zure regen
Zure regen ontstaat wanneer zwaveldioxide en ammoniak oplossen in de regenwolken. De term “zure regen” is niet helemaal juist. Het zou beter zijn om te spreken van “zure neerslag” of van “zure depositie”. Zure depostie komt namelijk niet alleen in “natte” vorm voor, maar ook in “droge” vorm. Sneeuw en hagel is dus ook zure regen.
Zuurgraad
De pH (geschreven met een kleine p en grote H) is de zuurgraad van een oplossing. De pH is een getal tussen 0 en 14 (hoewel extremere waarden kunnen voorkomen), waarbij een waarde van 7 betekent dat de oplossing neutraal is. Lager dan 7 is zuur, hoger dan 7 is basisch.
Zwaar water
Zwaar water is dideuteriumoxide (D2O of 2H2O). Het is chemisch gezien identiek aan water, echter de waterstofatomen zijn vervangen door deuteriumatomen. Een deuteriumatoom is een waterstofatoom dat in de kern behalve een proton ook een neutron bevat. Behalve zwaar water bestaat er ook halfzwaar water (HDO) dat slechts één deuterium atoom bevat.
Zwarte Water
Het Zwarte Water is een rivier in Overijssel. De oorsprong ligt in Zwolle, waar het ontstaat uit de Soestwetering en de Nieuwe Wetering.
Bron: Wikipedia, Technische Adviescommissie Waterkeringen, Delta Wateren